W 2026 roku przypada 105. rocznica III powstania śląskiego – jednego z najważniejszych zrywów narodowych, które przyczyniły się do ukształtowania granic odrodzonej Rzeczypospolitej. Powstanie wybuchło w nocy z 2 na 3 maja 1921 roku, po niekorzystnym dla Polski wyniku plebiscytu na Górnym Śląsku. Głosowanie miało rozstrzygnąć, czy sporny obszar przypadnie Polsce, czy Niemcom, jednak jego wynik był skomplikowany i nie oddawał w pełni aspiracji ludności polskiej, szczególnie w silnie uprzemysłowionych powiatach. Dla wielu Ślązaków stało się jasne, że bez zdecydowanego działania znaczna część regionu, mimo polskiej tożsamości mieszkańców, może pozostać poza granicami Polski.

Na czele powstania stanął Wojciech Korfanty, komisarz plebiscytowy i jeden z najważniejszych przywódców polskiego ruchu narodowego na Śląsku. Ogłosił się dyktatorem powstania i kierował działaniami politycznymi oraz organizacyjnymi. Celem zrywu nie było symboliczne wystąpienie, lecz realne wymuszenie sprawiedliwszego podziału Górnego Śląska. Powstańcy opanowali znaczną część obszaru plebiscytowego, a jednym z najcięższych i najbardziej znanych starć była bitwa o Górę św. Anny. Walki miały szczególnie trudny charakter, ponieważ toczyły się nie tylko o terytorium, ale także o przyszłość regionu, jego język, kulturę, gospodarkę i przynależność państwową.

III powstanie śląskie różniło się od wielu innych zrywów tym, że zakończyło się znaczącym sukcesem politycznym. Choć nie cały Górny Śląsk został przyłączony do Polski, decyzja Rady Ambasadorów była dla strony polskiej korzystniejsza niż pierwotnie planowano. Do II Rzeczypospolitej trafiła część regionu o ogromnym znaczeniu gospodarczym, obejmująca wiele kopalń, hut i zakładów przemysłowych. Miało to wielkie znaczenie dla młodego państwa polskiego, które po latach zaborów potrzebowało silnych podstaw ekonomicznych. Powstanie pokazało również, że granice Polski po I wojnie światowej były kształtowane nie tylko przez decyzje dyplomatów, ale także przez determinację lokalnych społeczności.

Pamięć o III powstaniu śląskim jest ważna, ponieważ przypomina o szczególnej roli Ślązaków w walce o polskość. Była to walka prowadzona nie tylko z bronią w ręku, lecz także przez codzienną obronę języka, tradycji, wiary i więzi z polską kulturą. Powstańcy śląscy udowodnili, że patriotyzm może oznaczać odpowiedzialność za swoją małą ojczyznę i gotowość do działania wtedy, gdy ważą się jej losy. 105. rocznica III powstania śląskiego jest więc okazją, by przypomnieć młodym ludziom, że niepodległość Polski była budowana wysiłkiem wielu regionów i wielu pokoleń. Historia tego zrywu uczy, że odwaga, solidarność i konsekwencja lokalnej wspólnoty mogą zmienić bieg historii całego państwa.